يوري گاگارين يوري الكسي‌يويچ گاگارين

عكس رسمي يوري گاگارين با نشان‌هاي افتخار فضانورد دستاورد نخستين فضانورد جهان مليت روسي وضعيت درگذشته تولد ۹ مارس ۱۹۳۴ برابر با ۱۸ اسفند ۱۳۱۲ كلوشينو، روسيه (اتحاد شوروي) مرگ ۲۷ مارس سال ۱۹۶۸ برابر با ۷ فروردين ۱۳۴۷ روسيه (اتحاد شوروي) مشاغل ديگر خلبان درجه سرهنگ طول پرواز فضايي يك ساعت و ۴۸ دقيقه تاريخ گزينش ۷ مارس ۱۹۶۰ ماموريت وستوك-۱ نشان ماموريت آرامگاه آرامگاه ديوار كرملين، مسكو

يوري الكسي‌يويچ گاگارين (به روسي: Юрий Алексеевич Гагарин)، كيهان‌نورد روسي و متولد ۱۸ اسفند ۱۳۱۲ (۹ مارس ۱۹۳۴) نخستين فضانورد جهان است. يوري گاگارين در روز ۲۳ فروردين ۱۳۴۰ توسط فضاپيماي وُستوك-۱ به مدت ۱۰۸ دقيقه مدار زمين را يك دور بطور كامل پيمود. عصر سفرهاي فضايي انسان با اين پرواز آغاز گشت. گاگارين به خاطر سفر فضايي تاريخي خود نشان‌ها و عنوان‌هاي افتخار بي‌شماري از سراسر جهان دريافت كرد زندگي كودكي يوري گاگارين در تاريخ ۹ مارس ۱۹۳۴ ميلادي برابر با ۱۸ اسفند ۱۳۱۲ خورشيدي در روستاي كلوشينو در نزديكي شهر گژاتسك واقع در استان اسمولنسك در كشور روسيه (اتحاد شوروي) چشم به جهان گشود. نام شهر گژاتسك سال‌ها بعد در ۱۹۶۸، به افتخار گاگارين به «شهر گاگارين» تغيير داده شد. پدرش الكسي ايوانويچ گاگارين (۱۹۷۳-۱۹۰۲)، و مادرش آنا تيموفيونا ماتويوا گاگارينا (۱۹۸۴-۱۹۰۳) هردو در يك مزرعه تعاوني به كار اشتغال داشتند. مادر او كتاب‌خواني قهار و پدرش درودگري حرفه‌اي بود. اين زوج ۴ فرزند داشتند كه يوري سومين آنها بود. در دوران كودكي، از آنجايي كه پدر و مادر خانواده هر دو شاغل بودند، مسئوليت مراقبت از يوري به عهده خواهر بزرگترش بود. جنگ جهاني دوم گاگارين جوان دوره نوجواني دوران دبستان يوري روز يكم سپتامبر ۱۹۴۱ به دبستان رفت، اما در ۱۲ اكتبر همان سال روستاي آنها را نيروهاي آلمان نازي اشغال كردند و مدارس به مدت دو سال تعطيل شدند. همانند بسياري از خانواده‌هاي ديگر در شوروي، خانواده گاگارين در طول جنگ جهاني دوم با مشكلات زيادي مواجه بودند. نيروهاي اشغالگر در سال ۱۹۴۳ خواهر و برادر بزرگترش زويا و والنتين را براي كار اجباري به اردوگاه‌هاي نازي‌ها بردند، اين دو تا پايان جنگ نتوانستند خانواده‌شان را ببينند. يوري گاگارين در مدرسه دانش‌آموزي كوشا و درسخوان و به قول معلم مدرسه‌اش گهگاهي هم بازيگوش بود! او از كودكي به پرواز علاقه داشت، هواپيماهاي مدل مي‌ساخت و كتاب‌هاي ژول ورن را با علاقه مطالعه مي‌كرد؛ معلم رياضي و فيزيك او در طول جنگ جهاني دوم خلبان نيروي هوايي شوروي بوده، و اين موضوع شايد در علاقه گاگارين به پرواز بي‌تاثير نبوده باشد. گاگارين نوجوان در ماه مه سال ۱۹۴۹ پس از اتمام تحصيلات ابتدايي، يوري در يك مدرسه شبانه فني آهنگري در بخش ريخته‌گري به كارآموزي مشغول شد. در سال ۱۹۵۱ براي ادامه تحصيلات در هنرستان فني ساراتوف قبول شد. همزمان با تحصيل در هنرستان، يوري كه هميشه به پرواز علاقه داشت، به عضويت باشگاه هوايي ساراتف درآمد تا فوت و فن پرواز با هواپيماي سبك را فراگيرد. پشتكار بالاي يوري باعث شد كه هم در هنرستان و هم در باشگاه پرواز بدرخشد، طوري كه در سال ۱۹۵۱ هم با رتبه درخشان از هنرستان فارغ‌التحصيل شد و هم نخستين پرواز انفرادي خود را با هواپيماي سبك ياك-۱۸ انجام داد. دانشكده نيروي هوايي و ازدواج پس از فارغ‌التحصيلي در هنرستان و در ۱۹۵۵، يوري گاگارين به دانشكده نيروي هوايي اورنبورگ رفت تا پرواز با هواپيماهاي نظامي را فراگيرد. مدت كوتاهي پس از پرتاب اسپوتنيك ۱ (اولين ماهواره ساخت بشر)، او در سال ۱۹۵۷ پس از دريافت مدرك خلباني هواپيماي ميگ-۱۵ با امتيازات بالا از آن‌جا فارغ‌التحصيل شد در همان دانشكده بود كه با همسر آينده‌اش «والنتينا گُرياچوا» آشنا شد، و دو سال پس از فارغ‌التحصيلي، يوري و والنتينا در ۱۹۵۷ ميلادي باهم پيوند زناشويي بستند. گاگارين به عنوان خلبان هواپيماي ميگ-۱۵ براي مدتي در پايگاه هوايي لوستاري در منطقه مورمانسك در نزديكي مرز روسيه و نروژ به خدمت مشغول شد، جايي كه پرواز در آن، به خاطر آب و هواي سخت منطقه خطرناك محسوب مي‌شد. يوري گاگارين جوان با ۱۵۷ سانتيمتر قد، مرد كوچك‌اندامي بود؛ نكته‌اي كه بعدها در انتخاب او به عنوان كيهان‌نورد تأثير داشت. ورود به برنامه فضايي گزينش و آموزش فضانوردان يوري گاگارين در سال ۱۹۵۹ پس از ازدواجش، درخواست كتبي نامزدي خود را براي فضانوردي به سازمان فضايي شوروي تسليم كرد. يك هفته بعد از او دعوت شد تا براي آزمايش‌هاي مقدماتي پزشكي به بيمارستان نيروي هوايي در مسكو برود. سال ۱۹۶۰، سازمان فضايي شوروي، پس از مرحله اول گزينش، ۲۰ نفر از جمله گاگارين را براي پست فضانوردي برگزيد. سرگئي كاراليوف، پدر برنامه فضايي شوروري، خود بر انتخاب نامزدها نظارت كرده بود. همه اين افراد الزاما بهترين خلبانان كشور نبودند: علاوه بر تسلط كامل به هوانوردي و توان تصميم‌گيري صحيح در موقعيت‌هاي دشوار، وزن، سلامت جسمي و قد آ‌ن‌ها از عوامل كليدي در انتخاب اين افراد بود. موشكي كه قرار بود نخستين فضانورد را به فضا ببرد بر اساس موشك نظامي قاره‌پيماي دوربرد آر-۷ ساخته شده بود، كه آن هم در اصل براي پرتاب كلاهك‌ هسته‌اي در مسافت‌هاي طولاني طراحي شده بود. براي همين فضاپيماي وستوك-۱ سوار بر آن نمي‌توانست بزرگتر از كپسول كلاهك هسته‌اي باشد تاريخ نخستين سفر فضايي يكي از مسايلي كه ذهن دولتمردان و مسئولين سازمان فضايي شوروي را مشغول كرده بود، انتخاب تاريخي مناسب براي نخستين سفر فضايي بود. بر اساس اطلاعات كسب شده، مقامات شوروي گمان برده بودند كه برنامه اولين سفر فضايي آمريكا براي روز ۲۰ آوريل ۱۹۶۱ مقرر شده بود، و آنان مصمم بودند فضانورد خود را قبل از آن تاريخ به فضا بفرستند. در عمل، اولين فضانورد آمريكايي تا يك ماه بعد از آن تاريخ پرواز نكرد. برنامه آمريكا براي فرستادن فضانورد به بلندپروازي برنامه شوروي نبود، و فضاپيماي آمريكايي مركوري قرار نبود مانند وستك به مدار زمين پرواز كند، بلكه مي‌خواست پروازي كوتاه در مسير پرتابه‌اي (Ballistic) زير مدار زمين در ارتفاع حدود ۱۰۰ مايلي داشته باشد. اما بر اساس تعاريف رسمي، مي‌شد همين پرواز كوتاه را «اولين پرواز فضايي» دانست. به همين علت، بازه زماني بين روزهاي ۱۱ تا ۱۷ آوريل همان سال براي اولين پرواز فضايي شوروي در نظر گرفته شد. گزينش نخستين فضانوردان تا روزهاي پيش از پرواز، هر شش عضو منتخب در گروه مورد آزمايش‌هاي دشواري قرار گرفتند تا استقامت جسمي و رواني آنها محرز شود. روز ۱۷ مارس سال ۱۹۶۱ فضانوردان منتخب، تيم بزرگ پشتيباني و گروهي از مقامات رسمي وارد پايگاه فضايي بايكونور شدند. روز ۸ آوريل يعني تنها چند روز پيش از پرواز فضايي، يوري گاگارين به عنوان نامزد اصلي پرواز گزينش شد. گرمان تيتوف به عنوان فضانورد ذخيره تعيين شد تا در صورت بروز هرگونه مشكلي براي گاگارين، بتواند بجاي او پرواز كند. در مورد دلايل انتخاب گاگارين حدس و گمان‌هاي گوناگوني وجود دارد؛ برخي معتقدند كه پيشينه كارگري خانواده او، نام خانوادگي و يا حتي محل تولد او باعث شده‌بود كه حزب كمونيست شوروي او را به گرمان تيتوف ترجيح دهد. شكي نيست كه شخصيت گرم و اجتماعي و رسانه‌پسند او از دلايل مهم گزينشش بوده‌است. پس از روشن شدن دو نامزد اصلي پرواز، سرگئي كاراليوف ضمن ديدار با گاگارين و تيتوف به آنها اطلاع داد كه فضاپيما در تاريخ ۸ آوريل آماده خواهد بود و پرواز براي روزهاي ۱۰ تا ۱۲ آوريل برنامه‌ريزي شده است. دو روز بعد، جلسه‌اي رسمي با حضور مقامات بلندپايه دولت شوروي، مقامات سازمان فضايي شوروي و هر شش فضانورد در يكي از پايگاه‌هاي نيروي هوايي در كنار رود سيردريا برگزار شد. اين جلسه با سخنان سرگئي كاراليوف و با ارائه چكيده‌اي از فعاليت‌هاي گذشته و برنامه‌هاي آينده آغاز شد. وي گفت: با اينكه تنها ۴ سال از زماني كه اولين ماهواره جهان را به فضا پرتاب كرديم مي‌‌گذرد، ما براي فرستادن اولين انسان به فضا آمادگي كامل داريم. شش كيهان‌نورد اينجا حضور دارند و همگي براي انجام اين ماموريت از آمادگي لازم برخوردارند. تصميم بر اين شده كه نخستين پرواز توسط يوري گاگارين انجام شود، و ديگران در پروازهاي آتي شركت كنند؛ [چون] تا پايان امسال ده فروند فضاپيماي وستوك براي پرواز آماده خواهند بود. سال آينده فضاپيماهايي با ۲ و ۳ سرنشين خواهيم داشت، و فكر كنم كيهان‌نورداني كه اينجا هستند بدشان نيايد ما را در اين سفرهاي فضايي همراهي كنند. ما باور داريم كه [اين] فضاپيما براي پرواز كاملا آماده شده و پرواز موفقي خواهد داشت. يوري الكسي‌يويچ، برايت آرزوي موفقيت بسيار دارم» در اين ميان خبرگزاري تاس، خبرگزاري رسمي دولت شوروي، سه بيانيهٔ گوناگون براي نخستين پرواز فضايي تهيه كرد. بيانيه نخست، اعلام خبر موفقيت پرواز نخستين فضانورد جهان بود. بيانيه دوم در صورتي مخابره مي‌شد كه فضانورد برخلاف برنامهٔ پيشين در خاك كشوري غير از شوروي يا در اقيانوس فرود بيايد، و شامل درخواست كمك بين‌المللي براي يافتن او بود. بيانيه سوم براي بدترين حالت يعني از دست رفتن فضانورد تهيه شده بود. خوشبختانه بيانيه‌هاي دوم و سوم هيچگاه بكار نيامد. شمارهٔ رمز «۲۵» تا پيش از پرواز گاگارين، هيچ انساني به فضا نرفته، خارج از جو زمين و در شرايط بي‌وزني قرار نگرفته بود. پزشكان و روانشناسان و حتي به قولي خود سرگئي كاراليوف نگران اين بودند كه فضانورد با ورود به مدار زمين و قرار گرفتن در بي‌وزني از يك سو، و مشاهده فضاي بيكران و كره زمين از سوي ديگر، تعادل رواني خود را از دست داده و دست به اقدامات غيرقابل پيش‌بيني بزند. به همين دليل فضاپيماي وستوك-۱ بگونه‌اي ساخته شده بود كه تمام پرواز را بطور خودكار انجام دهد. تنها راه از كار انداختن كنترل خودكار و به دست گرفتن ناوبري فضاپيما، وارد كردن شماره رمز ويژه‌اي در سيستم ناوبري بود. اين شماره رمز -عدد «۲۵»- روي كاغذي نوشته شده و در پاكتي سربسته در داخل فضاپيما قرار داده شده بود. كنترل دستي فضاپيما تنها در حالتي امكان داشت كه فضانورد در حالت رواني مناسب قرار داشته، توان باز كردن پاكت، خواندن شماره رمز، و وارد كردن آن شماره به سامانهٔ ناوبري را داشته باشد نخستين پرواز فضايي انسان آغاز پرواز يوري گاگارين در لباس فضايي يوري گاگارين در ساعت نه و هفت دقيقه صبح روز چهارشنبه ۲۳ فروردين ۱۳۴۰ (۱۲ آوريل ۱۹۶۱) به وقت مسكو، از پايگاه فضايي بايكونور با فضاپيماي وستوك-۱ (نام و شماره سريال: Vostok 3KA-2) و با رمز پرواز «درخت سرو» به عنوان نخستين فضانورد جهان به مدار زمين پرواز كرد متخصصان در مركز كنترل پرواز، بوسيله سه كانال راديويي و يك كانال تلويزيوني با گاگارين در مدار زمين ارتباط داشتند. نخستين جمله‌هايي كه گاگارين به زمين مخابره كرد اين بود: «پرواز به خوبي ادامه دارد، ديد خوبي دارم، من زمين را مي‌بينم، خيلي زيبا است».مشهور است كه گاگارين در حال اوج گرفتن به مدار زمين، آهنگ يك سرود ميهن‌پرستانه روسي را زمزمه مي‌كرده. اين سرود «مام ميهن مي‌شنود» نام دارد؛ شعر اين سرود اثر يوگني دولماتوسكي و آهنگ آن اثر دميتري شوستاكوويچ آهنگساز پرآوازه روسي است. ابيات اول اين آهنگ چنين هستند: مام ميهن مي‌شنود مام ميهن مي‌داند كه فرزندش تا كجاي آسمان‌ها پرواز كرده است در حالي كه گاگارين در مدار زمين پرواز مي‌كرد، درجه نظامي او به افتخار موفقيتش از ستواني به سرهنگي ارتقا پيدا كرد. مشكل در مرحله ترمز فضاپيماي وستوك-۱ پس از طي بخش بزرگي از مسير پرواز بر فراز قارهٔ آفريقا رسيد و سيستم ناوبري بطور خودكار ترمزهاي سوخت مايع را بكار انداختند. قرار بر اين بود كه حدود ۱۰ تا ۱۲ ثانيه پس از اتمام كار موتور ترمز، بخش سرويس‌دهي فضاپيما از كپسول فضايي گاگارين جدا و مرحله بازگشت به زمين آغاز گردد. اما به علت گير كردن كابل‌هاي اتصال دهنده اين دو بخش، بخش سرويس‌دهي در حالت نيمه‌متصل به كپسول حامل گاگارين باقي ماند. كپسول گاگارين در اين لحظه در حال ورود به جو زمين بود و اين مشكل باعث شد كه حول محور خود دچار دوران شديد و غيرقابل كنترل شود. يوري گاگارين خود در مورد اين حادثه مي‌گويد: به محض اينكه كار موتور ترمز پايان يافت، فضاپيما تكان شديدي خورد و شروع كرد به چرخش با سرعت بالا دور محور خودش، سرعت چرخش حدود ۳۰ درجه در ثانيه بود. همه چيز مي‌چرخيد. اين رويداد بر فراز قاره آفريقا رخ داد، از پنجره يك لحظه قاره آفريقا، يك لحظه افق زمين و لحظه ديگر آسمان را مي‌ديدم. اصلا وقت نداشتم خودم را در برابر نور شديد آفتاب محافظت كنم كه كور نشوم. پاهايم را به سمت پنجره پاييني بردم كه جلوي نور را بگيرد اما پنجره را نبستم چون مي‌خواستم موقعيت خودم را بدانم و ببينم اوضاع از چه قرار است. با ورود به لايه‌هاي ضخيم‌تر جو زمين، فضاپيما دچار دوران و تكان‌هاي شديدتري شد. با اين وجود، گاگارين اعتماد به نفس خود را از دست نداد و باور داشت كه هنوز فضاپيما شانس فرود عادي را از دست نداده: «من به كنترل زمين اطلاع دادم كه مرحله جداسازي بر اساس برنامه روي نداده. اما هنوز به نظرم موقعيت اضطراري نبود، و من روي صفحه كنترل كُد VN4 را به زمين مخابره كردم (معني كُد: همه چيز بخوبي پيش مي‌رود). اين حالت حدود ده دقيقه ادامه داشت تا اينكه كابل‌ها در اثر حرارت شديد ناشي از ورود به جو زمين سوختند و بالاخره كپسول گاكارين در ساعت ۱۰:۳۵ دقيقه آزاد شد. گاگارين اعتقاد داشت كه در بدترين لحظات اين حادثه، فشاري در حدود ۱۰ جي (G-force) به او وارد مي‌شده‌است: در يك لحظه، براي حدود ۲-۳ ثانيه، داده‌هاي روي صفحه كنترل محو شدند و جلوي چشمانم تيره شد. خودم را محكم گرفتم و تلاش كردم در برابر فشار مقاومت كنم، تا بالاخره همه چيز تقريبا به حالت عادي برگشت. فرود گاگارين پس از ۱۰۸ دقيقه پرواز و يك دور گردش كامل در مدار زمين، در ۲۶ كيلومتري جنوب غربي شهر انگلس در منطقه ساراتوف فرود آمد. اين نقطه از منطقه پيش‌بيني شده براي فرود فاصله زيادي داشت و كسي براي استقبال از او حاضر نبود. آنا آكيموونا تاتارووا، همسر جنگلبان محلي و نوه ۶ ساله‌اش اولين كساني بودند كه گاگارين را پس از فرود ديدند. يوري گاگارين ماجرا را اين گونه تعريف مي‌كند: آنها وقتي مرا با لباس و كلاه فضايي و چتر نجاتم ديدند، ترسيدند و عقب رفتند. من به آنها گفتم نگران نباشيد من هم مثل شما شهروند شوروي هستم، همين الان از فضا برگشتم و دنبال تلفن مي‌گردم كه به مسكو زنگ بزنم. گاگارين پس از تماس تلفني با دفتر نيروي هوايي، پيامي به اين مضمون فرستاد: «پيامي براي نيروي هوايي، ماموريت با موفقيت انجام شد، در اين موقعيت (...) فرود آمدم، حالم خوب است، ضرب‌ديدگي و شكستگي هم ندارم. گاگارين». جمعيت زيادي در ميدان سرخ شهر مسكو براي استقبال از گاگارين گردآمده بودند يوري گاگارين پس از بازگشت به زمين، بلافاصله تبديل به ستاره‌اي جهاني شد. او به كشورهاي گوناگون از جمله ايتاليا، چكسلواكي، بريتانياي كبير، آلمان، مجارستان، فرانسه، بلغارستان، غنا، كوبا، مكزيك، برزيل، نروژ، هند، مصر، ليبريا، كانادا و ژاپن سفر كرد و مورد استقبال رسمي مقامات و هوادارانش قرار گرفت. او در بسياري از كشورها نشان‌هاي افتخار دريافت و از پيكره‌هايي كه به افتخارش برپا شده بود پرده‌برداري كرد. در بريتانيا ميهمان نخستين اتحاديه كارگري جهان بود، و در پاريس خياباني به نام وي نامگذاري شد. ديدن يا نديدن خدا؟ مدتي پس از پرواز فضايي گاگارين، شايعات دروغي خصوصا در جوامع مذهبي و غربي به نقل از او پخش شد مبني بر اينگه گاگارين در فضاپيمايش گفته كه «من اين بالا خدايي نمي‌بينم». چنين عبارتي در هيچ كجاي نوار مكالمات گاگارين در فضا وجود ندارد. در سال ۲۰۰۶ ميلادي، سرهنگ والنتين پتروف، يكي از دوستان نزديك گاگارين، طي مصاحبه‌اي بيان چنين عباراتي از سوي گاگارين را تكذيب كرد. وي منشا شايعه را نقل قولي خارج از مضمون از سخنراني نيكيتا خروشچف در كميتهٔ مركزي حزب كمونيست اتحاد شوروي دانست. خروشچف در اين سخنان ضمن حمله به باورهاي مذهبي، گفته بود كه «حتي گاگارين به فضا رفت و آنجا هم خدايي نديد». شايد برخي اين عبارات را به گاگارين نسبت داده بودند تا از محبوبيت گاگارين استفاده كرده و اثر تبليغات خود را بيشتر كنند. از طرف ديگر، با توجه به اينكه نفوذ كمونيسم در برخي از كشورهاي مذهبي يا غربي از ديد روحانيت و يا دولت تهديد محسوب مي‌شده، اين احتمال هم وجود دارد كه از اين شايعه براي نفي و تيره‌نمايي كمونيسم و پيشرفت‌هاي تكنولوژيكي شوروي استفاده شده‌بوده‌باشد. پس از پرواز تا مرگ در سال ۱۹۶۲، يوري گاگارين به سمت معاونت شوراي عالي اتحاد شوروي منصوب شد، اما پس از مدتي به مركز فضانوردي شوروي در «شهرك ستاره‌ها» بازگشت و به مدت ۷ سال در گروهي كار كرد كه هدفشان طراحي فضاپيماهايي با قابليت استفاده مجدد بود. وي پس از مدتي به سمت معاون مديريت شهرك ستاره‌ها انتخاب شد، و همزمان به تمريناتش به عنوان خلبان هواپيماي جنگنده ادامه داد. در روز ۷ فروردين ۱۳۴۷ (۲۷ مارس سال ۱۹۶۸)، هواپيماي ميگ-۱۵ يوري گاگارين و مربي پروازش طي يك پرواز تمريني دچار سانحه شد و سقوط كرد و هردو سرنشين آن كشته شدند. علت سانحه گاگارين در مراسم نامگذاري خياباني به نام خود در شهر پاريس پوستر يوري گاگارين در پايگاه فضايي كندي در آمريكا علت دقيق سانحه روشن نيست، اما بر اساس نتايج پژوهشي كه در سال ۱۹۸۶ انجام گرفت، تلاطم ناشي از پس‌سوز موتور جت يك فروند هواپيماي سوخو-۱۱ احتمالا باعث شده كه گاگارين و مربي‌اش كنترل هواپيمايشان را بطور مرگباري از دست بدهند. بدي هوا در روز سانحه نيز مطمئنا در اين سقوط بي‌تاثير نبوده‌است. الكسي لئونوف، كيهان‌نورد روسي و همكار گاگارين، در كتابش با عنوان «دو روي ماه» نظريه مشابهي در مورد اين سانحه ارائه داده است. او در همان روز در نزديكي محل حادثه درحال پرواز با بالگرد بوده، نقل مي‌كند كه «دو صداي غرش مهيب» از دور شنيده‌است. الكسي گزارش پژوهش ۱۹۸۶ را تاييد مي‌كند و نتيجه مي‌گيرد كه هواپيماي دوم (كه او به اشتباه سوخو-۱۵ ناميده) در ارتفاع پايين‌تر از حد مجاز در حال پرواز بوده، و «به خاطر بدي هوا، و بدون اطلاع از اينكه بيشتر از ۲۰-۱۰ متر با هواپيماي گاگارين فاصله ندارد، اقدام به شكستن ديوار صوتي كرده است». تلاطم شديد ناشي از اين اقدام، هواپيماي گاگارين را بي‌ثبات كرده و به چرخش مرگباري فرستاده است. نخستين صداي غرش مهيب ناشي از شكستن ديوار صوتي و دومين صدا ناشي از انفجار هواپيماي گاگارين بوده‌است. نظريه جديدتري نيز در سال ۲۰۰۵ ارائه شده است كه برپايهٔ آن دريچه تهويه كابين خلبان سهواً بدست گاگارين و همكارش و يا خلبان پيشين هواپيما باز گذاشته شده‌بوده‌است. باز بودن دريچه باعث بوجود آمدن حالت خفگي ناشي از كمبود اكسيژن شده و خلبانان نتوانسته‌اند كنترل هواپيما را حفظ كنند. در سال ۲۰۰۷ پيشنهادي مطرح شد مبني بر اينكه پژوهش‌هاي جديدي در مورد سقوط يوري گاگارين با استفاده از فن‌آوري نوين انجام گيرد. اما دولتمردان روسيه نياز به انجام پژوهش‌هاي مجدد را غيرضروري دانستند. تمامي قطعات جمع‌آوري شده از لاشه ميگ-۱۵ يوري گاگارين در محفظه‌هاي سربسته نگهداري مي‌شود و امكان پژوهش روي آنها در آينده وجود دارد. يادمان، افتخارات و نشان‌هاي گاگارين سكه يك روبلي به مناسبت بيستمين سالگرد پرواز فضايي گاگارين، اتحاد شوروي يادمان ۴۰ متري يوري گاگارين در مسكو، پايتخت روسيه يادبود يوري گاگارين در شهر سواستوپول در كشور اوكراين؛ از اين يادبود به مناسبت بيست و پنجمين سالروز نخستين سفر فضايي انسان در روز ۱۲ آوريل ۱۹۸۶ پرده‌برداري شد. به مناسبت بيستمين و سي‌امين سالگرد پرواز گاگارين، دولت شوروي به ترتيب در سال ۱۹۸۱ يك سكه يك روبلي (مس-نيكل)، و در سال ۱۹۹۱ يك سكه سه روبلي (نقره) ضرب كرد. در سال ۲۰۰۱، دولت روسيه به مناسبت چهلمين سال نخستين پرواز فضايي انسان، چهار سكه جديد با نيمرخ گاگارين ضرب كرد كه عبارتند از سكه‌هاي دو روبلي (مس-نيكل)، سه روبلي (نقره)، ده روبلي (برنج-مس، نيكل)، و صد روبلي (نقره). پيكر يوري گاگارين در آرامگاه ديوار كرملين در ميدان سرخ شهر مسكو به خاك سپرده شده است. جشن‌هاي شب يوري هر ساله در شب ۱۲ آوريل، جشن‌هايي با نام «شب يوري» براي يادبود يوري گاگارين در نقاط مختلف جهان برپا مي‌شود. در برخي از اين مراسم علاوه بر علاقمندان به سفرها و اكتشافات فضايي، فضانوردان سرشناس نيز شركت مي‌كنند. در سال ۲۰۰۸ در شب يوري، ۴۹ كشور جهان ميزبان ۱۶۸ جشن هستند. نامگذاري افتخاري • مدال زرين فدراسيون بين‌المللي هوانوردي • مكاني در شهر مسكو كه پيكره‌اي ۴۰ متري از گاگارين هم در آنجا قرار دارد. • خيابان يوري گاگارين (Avenue de Youri Gagarine) در شهر پاريس • نشان جستجوگر گوگل كه هر سال در روز ۱۲ آوريل به ياد يوري گاگارين تغيير مي‌كند. • روي جلد مجله تايم در تاريخ ۲۱ آوريل ۱۹۶۱ • قطار شماره ۱۳۶-۲۲۱ مدل سوپر وويجر شركت راه‌آهن ويرجين در بريتانيا • يكي از دهانه‌هاي كره ماه • شهاب سنگ شماره ۱۷۷۲ فرنام‌ها • خلبان-كيهان‌نورد اتحاد شوروي (۱۴ آوريل ۱۹۶۱) • قهرمان اتحاد شوروي (۱۴ آوريل ۱۹۶۱) • قهرمان جمهوري چكسلواكي (۲۸ آوريل ۱۹۶۱) • قرمان جمهوري بلغارستان (۲۳ آوريل ۱۹۶۱) • قهرمان جمهوري دموكراتيك ويتنام • رئيس انجمن دوستي شوروي و كوبا • عضو افتخاري انجمن دوستي شوروي و فنلاند نشان‌هاي عالي • لنين (شوروي) • گئورگي ديميتروف (بلغارستان) • كارل ماركس (آلمان شرقي) • ستاره درجه ۲ (اندونزي) • صليب گرونوالد (لهستان) • پرچم گوهرنشان (مجارستان) • نشان گردنبند رود نيل (مصر) • ستاره افتخار آفريقا (ليبريا) • نشان افتخار هوانوردي (برزيل) • شواليه يكم خليج خوك‌ها (كوبا) شهروندي افتخاري • ساراتف، سباستوپول، اسمولنسك، سومگايت، وينيتزا، نوووچركاسك، و كالوگا (شوروي) • صوفيه، پرنيك، و پلووديو (بلغارستان) • آتن (يونان) • ليماسول و فاماگوستا (قبرس) • سن دنيس (فرانسه) • ترچينانسك تپليتزي (چكسلواكي) • كليد زرين شهرهاي قاهره و اسكندريه (مصر) ۴۵ سال پيش در 12 آوريل 1961، زماني كه غرش مهيب موتورهاي قدرتمند راكت حامل وستك۱ سرتاسر پايگاه فضايي بايكنور را در مي‌نورديد، عصر جديدي در تاريخ بشر آغاز شد كه زندگي و فهم بشر از دنياي اطراف را اساساً تغيير داد. در اوج رقابتهاي فضايي دو ابر قدرت زمان، ‌اتحاد جماهير شوروي كه پيش از آن نيز تمامي ركوردهاي اوليه تسخير فضا را به خود اختصاص داده بود، بار ديگر گامي بلند برداشت تا نه تنها مردم شوروي را در اين رقابت جهاني سرافراز كند بلكه جهان را وارد عصري تازه نمايد، عصري كه انسان توانست قدم از كره خاكي خود بيرون گذارد و براي اولين بار به فراسوي جو زمين سفر كند. يوري گاگارين، سرنشين خوشبخت اين فضاپيماي تاريخي اولين بشري بود كه به فضا سفر كرد. مدار گرد حامل اولين و معروفترين فضانورد جهان پس از آنكه ۱۰۸ دقيقه با سرعت ۲۷۴۰۰ كيلومتر در ساعت يكبار زمين را دور زد به سلامت به زمين بازگشت و افتخاري بي‌نظير را براي خود و كشورش به ارمغان آورد. مداري كه يوري گاگارين پيمود، مداري بيضي شكل بود كه حداقل ارتفاع آن 169 كيلومتر و حداكثر ارتفاع آن 315 كيلومتر بود. صفحه اين مدار با صفحه استوا زاويه‌اي 65 درجه‌اي مي‌ساخت تا فرود يوري گاگارين در خاك شوروي تضمين شود. . زندگي يوري گاگارين … در نهم مارس 1934، يك زوج كشاورز روسي كه در منطقه كلوشينو واقع در حوالي مسكو روي يك زمين مشترك، كشاورزي مي‌كردند، صاحب پسر بچه‌اي شدند كه او را يوري ناميدند. يوري الكسويچ گاگارين سومين فرزند اين خانواده بود كه بعدها فرزند چهارمي نيز به آنها اضافه شد. مادر وي علاقه عجيبي به مطالعه داشت و پدرش نجار ماهري بود. از آنجاييكه پدر و مادر يوري به شدت كار مي‌كردند تا معاش خانواده را تأمين نمايند، خواهر بزرگتر يوري از وي مراقبت مي‌كرد. در خلال جنگ جهاني دوم، خانواده گاگارين نيز مانند بيشتر خانواده‌هاي روسي درد و رنج بسياري را تحمل كردند. دو خواهر و برادر بزرگتر وي در سال 1943 به آلمان برده شدند و تنها پس از جنگ دوباره به وطن بازگشتند. معلم يوري خوب به خاطر داشت كه وي دانش‌آموز باهوش و سخت‌كوشي بود و البته بسيار شيطنت مي‌كرد. زماني كه معلم رياضي يوري به نيروي هوايي ارتش سرخ پيوست، آرزويي عميق در قلب اين جوان ماجراجو ريشه دواند. يوري كه مجبور بود زود به كار مشغول شود، كارگاه آهنگري را برگزيد و اندكي بعد او را براي ادامه تحصيل در مدرسه عالي تكنولوژي انتخاب شد. در همان زمان يوري به عضويت كلوپ هوايي درآمد و پرواز با هواپيماي سبك را آموخت. اين تفريح جديد كه قسمت اعظم وقت يوري را اشغال كرده بود، دريچه جديدي در زندگي وي گشود. يوري كه سخت تلاش مي‌كرد سرانجام در سال 1955 هر دو رشته را با موفقيت به پايان رساند. علاقه شديد وي به خلباني باعث شد كه پس از پايان تحصيلات وارد مدرسه آموزش خلباني اُرنبرگ شود و در همانجا بود كه با والنتينا گوريچوا، دختر جواني كه در 1957 با هم ازدواج كردند، آشنا شد. زماني كه يوري و والنتينا با هم ازدواج مي‌كردند، يوري نشان (Wing) پرواز با ميگ 15 را دريافت كرده بود. يوري زماني كه مرد بزرگي شده بود، يك خصوصيت ويژه داشت. يوري بسيار كوتاه قد بود، او فقط 157 سانتي‌متر قد داشت. در سال 1960 جستجوي وسيعي براي انتخاب 20 كانديد جهت حضور در برنامه فضايي اتحاد جماهير شوروي آغاز شد. يوري يكي از آن 20 منتخب خوش‌شانسي بود كه تمرينات شديد، وسيع و جديدي را پشت سر گذاشت. در نهايت پس از آزمايشات فراوان پزشكي و فيزيولوژيكي و انجام تمرينات سخت يادگيري بودن در فضا، دو فضانورد باقي مانده بودند: يوري گاگارين و گرمان تيتوف. حدس زده مي‌شود دلايل انتخاب يوري گاگارين به عنوان اولين فضانورد اتحاد جماهير شوروي و همچنين دنيا، علاوه بر مسائل بدني، آموزشي و تواناييهاي وي براي بودن در فضا به اخلاق و روحيات او نيز وابسته بوده باشد. يوري مرد بسيار متواضع و خوش‌مشربي بود كه علي‌رغم قد كوتاهش در جلسات و ميهمانيها به چشم مي‌آمد. در نقطه مقابل وي، گرمان تيتوف بسيار گوشه‌گير و ساكت بود. سرانجام در 12 آوريل 1961، يوري گاگارين سوار بر موشك فضاپيماي وستوك1 اولين انساني شد كه مرز فضا را گشود و قدم به دنيايي اسرارآميز نهاد. يوري بسيار مشهور شده بود و يك شبه ره صد ساله پيمود. او به ناگهان از ستواني ساده به درجه سرهنگي ارتقائ پيدا كرد و با سران حزب كمونيست نشست و برخاست مي‌نمود. اولياي امر زماني كه يوري در مدار زمين بود، اميد كمي به بازگشت وي داشتند و فرض بر اين بود كه يوري در هنگام بازگشت به زمين خواهد مرد. يوري گاگارين پس از اين سفر تاريخي به چهره سرشناس جهان تبديل شد و اتحاد جماهير شوروي از اين چهره استفاده‌هاي سياسي بسياري كرد. يوري گاگارين سرانجام در ۲۷ مارس ۱۹۶۸، در جريان يك پرواز تمريني با هواپيماي ميگ كه بسيار مورد علاقه وي بود، كشته شد و فرصت آن را نيافت تا براي بار دوم زمين را از مدار و از فراسوي جو آن ببيند. اگرچه همواره نام يوري گاگارين به عنوان نخستين فضانورد جهان ياد مي‌شود اما عقيده كارشناسان بر اين است كه اتحاد جماهير شوروي قبل از يوري دو فضانورد ديگر را نيز به فضا اعزام كرده بود كه متأسفانه هر دو بنا به دلايلي مرده‌اند. حدس زده مي‌شود يكي از اين دو نفر ولادمير ايليوشين پسر طراح معروف هواپيماهاي ايليوشين بوده است كه در اثر تزريق اشتباه به مداري نادرست، هنگام بازگشت در چين به زمين برخورد كرد. ۲۰ سال بعد از پرواز گاگارين به فضا و در همان روز نخستين شاتل فضايي به مدار زمين رفت تا يك بار ديگر جهشي عظيم در پروازهاي سرنشين دار فضايي به وجود آيد. شاتل فضايي كه فضاپيمايي با قابليت چندين بار پرواز را داراست اكنون يكي از اصلي‌ترين فضاپيماهاي ايالات متحده آمريكا محسوب مي‌شود.تقارن اين ۲ رويداد مهم فضايي در 12 آوريل باعث شده است تا در سراسر جهان به ياد‌بود اين دو پرواز تاريخي مراسمي با عنوان "شب يوري" برگزار شود. شما هم مي‌توانيد براي اين شب به‌خصوص برنامه‌اي تدارك ببينيد. در آن صورت فراموش نكنيد كه حتماً برنامه خود را در وب‌سايت رسمي اين مراسم "شب يوري" ثبت كنيد. "

منبع :هوپا