جاسوسي

حدود سي سال از پرتاب اولين ماهواره هاي جاسوسي استراق سمع الكترونيكي مي گذرد.

در سال ۱۹۷۷ ميلادي، طي ماجراي محاكمه يك جاسوس آمريكايي كه مأمور سابق سيا بود، افشا شد كه سازمان اطلاعات مركزي آمريكا در گذشته، پروژه اي را به نام پيراميدر در حال تكميل داشته است. اين پروژه سه ماهواره مخابراتي بسيار نيرومند بودند كه مي بايست ارتباط ميان اداره مركزي سيا در ايالت ويرجينيا را با جاسوسان گوناگون اين سازمان كه در گوشه و كنار دنيا پراكنده اند، از طريق فرستنده و گيرنده هاي بسيار ظريف و كوچك (در درون ساعت، خودكار، سنجاق سينه و...) برقرار سازند، ضمن آن كه اطلاعات بدست آمده توسط دستگاههاي بسيار كوچك و ظريفي كه جاسوسان آمريكا در گوشه و كنار دنيا كار مي گذاشتند نيز توسط همين ماهواره ها مخابره مي شد.
در پي افشاي پروژه پيراميدر، سيا آن پروژه را حذف و پروژه هاي ديگري را با كيفيت مشابه، شايد هم برتر به مرحله اجرا گذاشت.
از قراري كه در دادگاه افشا شد، ماهواره هاي پيراميدر داراي ۳۵۰۰ كانال بودند و ارتباط بدين ترتيب انجام مي گرفت كه حين مخابره پيامها، فركانس هم مرتبا تغيير مي كرد تا سيستم هاي الكترونيكي شوروي پي به مفهوم پيامها نبرند. كمپاني TRW مسئول ساخت ماهواره هاي فوق بود.
ماهواره هاي جاسوسي استراق سمع الكترونيكي در رديف فوق محرمانه ترين سيستم هاي فضايي هستند كه آمريكا و روسيه (اتحاد جماهير شوروي سابق) ظاهرا در اختيار دارند و حدود سي سال است كه نام اين ماهواره ها به ميان آمده است.
اطلاعاتي كه تاكنون در مطبوعات تخصصي امور فضايي به چاپ رسيده، اكثرا نامفهوم بوده و در بسياري اوقات داده هاي دو مقاله با يكديگر مطابقت ندارند. اين ماهواره ها را در زبان انگليسي با سه نام بيان مي كنند. فرت (Ferret)، الكترومگنتيك ريكونيسنس و يا نامي كه براي ماهواره هاي جاسوسي روسيه به كار مي برند تحت عنوان راديو استور دامپ (Radio Store-Dump) است. ماهواره هاي جاسوسي استراق سمع الكترونيكي به گروهي از ماهواره هاي جاسوسي اطلاق مي شود كه با رخنه در سيستم هاي ارتباطات نظامي و غيرنظامي پيامها را ضبط كرده و سپس به مراكز زمين مخابره مي كنند.
ايالات متحده آمريكا در سال ۱۹۸۰ از ماهواره اي به نام فرت (همانگونه كه قبلا گفته شد) ساخت مجمع هوا فضايي لاكهيد مارتين استفاده مي كرد. اعتقاد بر اين است كه اين ماهواره ۵۰۰ پوند وزن داشت و توسط راكتهاي توراد آجنا به فضا پرتاب شد. چنان كه مجله معتبر هواپيمايي و تكنولوژي فضايي در جدول راهنماي ماهواره هاي خود مي آورد، نسل پيشرفته ماهواره هاي فوق به رمز ۷۱۱ ناميده مي شود و توسط مجتمع هوا فضايي هيوز در حال تكميل است.
اما در مورد ماهواره هاي جاسوسي استراق سمع الكترونيكي شوروي (روسيه) كه به آنها استوردامپ راديو مي گويند، به احتمال قوي از همان سري كاسموس است. گرچه اين احتمال هم مي رود از انواع محدود ماهواره هاي مخابراتي نظامي و يا غيرنظامي اين كشور چون گلز، اكران، مولينا باشد.
اين ماهواره ها در شوروي سابق معمولا هر ۸ ماهواره در يك راكت و يكجا به فضا فرستاده مي شدند، گرچه كه گاه به صورت انفرادي نيز ممكن است پرتاب شوند. به عنوان مثال در اين مورد اتحاد جماهير شوروي در سال ،۱۹۷۹ ۱۹ ماهواره از اين نوع را، به صورت دو سري هشت تايي و سه سري انفرادي، در مدار زمين قرار داد. گروه ديگري از ماهواره ها كه در اين رده قرار دارند ماهواره هاي جاسوسي، رهگيري اطلاعاتي هستند كه به آنها ماهواره هاي سيجينت (sigint) مي گويند و در مورد آنها نيز اطلاعات ضد و نقيضي وجود دارد.
اين ماهواره ها را سازمان اطلاعات مركزي آمريكا (CIA) در اختيار دارد و گفته مي شود ماهواره هايي هستند به نام رايوليت و آرگوس كه مجتمع فضايي تي آر دبليو آنها را ساخته است. البته در مورد اين كه آيا واقعا ماهواره هايي به نام آرگوس وجود داشته باشد يا اين كه پروژه آن قبلا حذف شده، جاي شك و ابهام است. در اين مورد مجله هواپيمايي و تكنولوژي فضايي در شماره مورخ ۱۴ مي سال ۱۹۷۹ خود معتقد است، پروژه اين ماهواره در سال ۱۹۷۵ حذف شد. در حالي كه روزنامه نيويورك تايمز مورخ ۲۹ آوريل ،۱۹۷۹ اعتقاد دارد دو دستگاه از ماهواره هايي كه گمان مي رود رايوليت باشند، در حقيقت ماهواره هاي آرگوس هستند.
علاوه بر اين دو ماهواره كه به آنها اشاره شد، ماهنامه سياسي _ خبري خاورميانه مورخ سپتامبر ،۱۹۸۰ ضمن اشاره به دو ماهواره رايوليت و آرگوس از دو ماهواره ديگر به نامهاي مرد آبي (آكوآمن) و شالت نيز به عنوان ماهواره هاي مشابه نام مي برد. اينكه آيا چنين ماهواره هايي وجود دارند يا نه را هم نمي توان با صراحت اعلام كرد، زيرا ماهنامه فوق الذكر، تنها منبعي است كه به آنها اشاره كرده و به غير از آن در هيچ منبع ديگري از آنها سخن نرفته است.
ماهواره هاي جاسوسي رهگيري اطلاعاتي وظيفه شان رخنه در سيستم هاي مخابراتي موشكهاي قاره پيماي شوروي و دريافت اطلاعاتي است كه آنها از لحظه روشن شدن موتور تا لحظه بازگشت به زمين از طريق دورسنجي (تله متري) به ايستگاه كنترل مركزي، پايگاهي در شوروي مخابره مي كنند كه البته خود ماهواره ها بعدا اطلاعات دزديده شده را به مراكز تعبير و تفسير آمريكا ارسال مي دارند.
اعتقاد بر اين است كه آمريكا تا سال ۱۹۸۰ چهار دستگاه از ماهواره هاي فوق را به ترتيب در ۱۶ مارس ،۱۹۷۳ ۲۳ مي ،۱۹۷۷ ۱۱ دسامبر و ۷ آوريل ۱۹۷۸ توسط راكتي از نوع اطلس آجنا به فضا فرستاده است و طبق اسناد غيررسمي گمان مي رود از چهار ماهواره دو ماهواره نخست نزديك شاخ آفريقا قرار داشته باشند و براي رهگيري اطلاعاتي موشكهايي با سوخت مايع شوروي (روسيه) كه از پايگاه تيورانام اين كشور پرتاب مي شدند به كار روند و دو ماهواره ديگر بيشتر در حكم ذخيره هستند، كمي دورتر به جهت شرق استقرار يافته اند و بر موشكهاي با سوخت جامد از قبيل اس _ اس _ ۱۶ و اس _ اس _ ۲۰ كه از شمال روسيه پرتاب مي شدند نظارت داشته اند.
جالب است بدانيم روسيه به ماهواره هاي مشابه احتياج ندارد! زيرا به سبب نزديك بودن پايگاههاي پرتاب موشك آمريكا به سواحل اقيانوس اطلس، كشتي هاي مخصوص روسي با كيفيتي بهتر از ماهواره هاي آمريكايي در حاليكه فاصله شان به زحمت به چند صد كيلومتر تا پايگاههاي آمريكا مي رسد و يا توسط بالونهاي مخصوصي كه در خاك كوبا به هوا فرستاده مي شوند، مي تواند به كسب اطلاعات بپردازد.
***
هم اكنون در سال ۲۰۰۶ ميلادي با وجود پيشرفت اعجاب انگيز تكنولوژي مي توانيد تصور كنيد كه ديگر ماهواره هاي جاسوسي به راحتي صداي شما را حتي در چندين طبقه زيرزمين نيز مي توانند مخابره كنند. يا شايد براي داشتن خبرهاي موثق از نحوه كار جاسوسان فضايي بهتر است ۳۰ سال منتظر بمانيم تا اطلاعات طبقه بندي را كشورهاي ابرقدرت هوافضايي ارائه دهند.
عميد نمازي خواه
منبع: همشهري



يكی از مصادیق جرائم علیه امنیت ملی هر کشوری ، جاسوسی است و لذا بخشی از قوانین کیفری کشورها به این موضوع اختصاص یافته است.سازمان های جاسوسی بیش از هر چیز در صدد شکار "ماموران در محل" یعنی افرادی که در داخل یا پیرامون اهداف مورد نظر آنها قرار دارند بر می آیند.

سوژه جاسوسی موضوع اصلی رمان ها و فیلمهای بی شماری بوده است و باز هم خواهد بود. قدمت پدیده جاسوسی تا آن حد کهن است که به تاریخ پیدایش بشر برمی گردد. تورات، داستان روسای قبایلی را که موسی برای شناسایی سرزمین کنعان فرستاده بود برای ما حکایت می کند و از ماموران یوشع در شهر "اریحا" و بسیاری جاسوسان دیگر نیز نام می برد.

کتیبه های معابد "القصور" در مصر و آبیدوس از پیروزی توتمس سوم به یاری جاسوسان در نبرد " مجدو" سخن می گویند. در انگلستان دوران الیزابت اول ، ملکه تاج و تختش را مدیون مامورانی بود که صدر اعظمش -والسینگهام- برای ضد جاسوسی سازماندهی کرده بود.لویی چهاردهم از طریق زنان جاسوسی که حق.ق بسیار مناسبی دریافت می کردند از محرمانه ترین اسرار کابینه ها آگاه می شد.

تا دوران اخیر، جاسوسی فعالیتی بود که رابطه تنگاتنگی با جنگ داشت بنابراین تعجبی ندارد که دردوران فرمانروایی ناپلئون به شدت اعمال شده باشد. در اوایل قرن حاضر، بالا گرفتن خطر جنگ با توسعه سرویس های جاسوسی-اطلاعاتی و تشدید فعالیت آنها همراه بود. در این مبارزه زیرزمینی، روسها با در اختیار گرفتن رییس ضد جاسوسی اتریش، "سرهنگ ردل"، به شگفت ترین ماجراها تحقق بخشیدند؛این شخص به مدت ده سال تمام نقشه های ستاد بزرگ کشور خویش را در اختیار روسها قرار می داد.

جنگ اروپایی اول در زمینه جاسوسی مشحون از ماجراهای گوناگون است. در این جنگ، سرویس های اطلاعاتی بریتانیا به اوج شکوفایی خود رسیدند. در جنگ اروپایی دوم نیز، سرویس های جاسوسی بسیار قدرتمندتر و پیشرفته تر از گذشته نمایان شدند.هرچند جاسوسی روند تاریخ را دستخوش تغییرات بنیادین نمی کند اما می تواند حوادث آن را عمیقا دگرگون سازد.

در دوران اخیر، جاسوس ها به قلمرو اقدامات سیاسی(عدم ثبات) و عرصه دیپلماسی، اقتصادی و تکنولوژی گام نهاده اند. هنگامی که یک دولت بر آن می شود تا عملی غیر قانونی را در خارج از کشورش برای تامین و یا حفظ منافع خویش اجرا کند طبیعتا دست یاری به سوی سازمان های جاسوسی دراز می کند تا این اقدام به صورت پنهانی انجام شود.

سرویس های اطلاعاتی برای رسیدن به اهداف خود از تمام گروهها به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم استفاده می کنند اما در این میان گروههای زیر بسی برجسته تر ظاهر می شوند:

الف) زنان: هرچند تعداد زنان اغواگری که نقش بزرگی در سرویس های جاسوسی ایفا کرده باشند انگشت شمار است اما بسیار قابل توجه می نماید. "کنتس کارلایل" که الکساندر دوما او را با نام "میلادی" جاودانه کرد؛ خانم "لوییز دوکروال" که توسط لویی چهاردهم به شارل دوم(پادشاه انگلستان) قالب شد و به صورت معشوقه قدرتمند او در آمد؛ خانم "بارون دوکائولا" که توانست اسرار ژنرال" دوسیسی" (وزیر جنگ فرانسه) را در اختیار "اشتیه بر"(مسئول سازمان اطلاعاتی پروس) قرار دهد و خانم "مارت ریشه" که رییس اطلاعات آلمان را به بازی گرفت ، چهره های شاخص زنان جاسوس هستند.
در قلمرو زنان حتی به زنان بدلکار جاسوس هم برمی خوریم؛ کسانی چون "بل بوید" که به هنگام جنگ های انفصال آمریکا با اسب از میان خطوط شمالی ها عبور می کرد تا اطلاعات خود را در اختیار جنوبی ها قرار دهد و یا خانم "آلیس دوبوآ" که در جنگ جهانی اول و در بحبوحه سرمای زمستان ، کانال بلژیک را با شنا طی می کرد،بام به بام می گریخت و در زیر واگنهای فطار سفر می کرد.

ب)کشیش ها: ژنرال "پروسی دکر" در کتاب "جنگ کوچک" می نویسد: "راز ی را که زنان با کشیش ها نتوانند کشف کنند احتمالا هرگز برملا نخواهد شد."
نهاد کلیسا از گذشته ای دور تا کنون برای ادامه حیات خود هم اقدام به استخدام جاسوس کرده و هم بسیاری از کشیش هایش به استخدام سرویس های جاسوسی در آمده اند. "لویی چهاردهم" از کشیش "لانگله دوفرستوا" برای این کار استفاده می کرد و "پاپ پی ششم" نیز، در دوران انقلاب کبیر فرانسه مامور مخفی بسیار بی نظیری داشت که نامش " کشیش سیفورن دوسالومون" بود.

پ)نظامیان: گروه نظامیان سهم عظیمی در فعالیت های جاسوسی دارند.از آنجا که نظامیان در راس ستادهای بزرگ بر سازمان های اطلاعاتی تسلط دارند بعضا اتفاق می افتد که آنها جاسوس باشند.

ت) همجنس بازان: این گروه غالبا جاسوسانی عالی از آب در می آیند. دیپلمات هایی چون "برگس" و "مک لین" در این گروه قرار می گیرند.دلیل این استعداد بی شک در تمایلی است که همجنس بازان به رازگویی و درد دل با هم دارند.

نکته بسیار قابل توجه در بررسی پدیده جاسوسی این است که سازمان های جاسوسی بیش از هر چیز در صدد شکار "ماموران در محل" یعنی افرادی که در داخل یا پیرامون اهداف مورد نظر آنها قرار دارند بر می آیند.به عنوان نمونه، پس از جنگ جهانی دوم از آنجا که هدف اصلی سازمان اطلاعات شوروی (GRU) دستیابی به تحقیقات اتمی آمریکا بود بنابراین به شکار شخصیت هایی که در رده های گوناگون این تحقیقات شرکت داشتند همچون "هری گلد" ، "کلاوس فوخ" ، "دیوید گرین گلاس" و "روزنبرگ ها" روی آورد.

یکی از مصادیق جرائم علیه امنیت ملی هر کشوری ، جاسوسی است و لذا بخشی از قوانین کیفری کشورها به این موضوع اختصاص یافته است. در عین حال، جاسوسی یک جرم فراملی و فرامرزی است که طی آن، اخبار و اطلاعات طبقه بندی شده در اختیار کشور یا کشورهای دیگر قرارمی گیرد. با توجه به ماهیت فراملی و فرامرزی جرم جاسوسی، برخی معاهدات و کنوانسیون های بین المللی به مقوله جاسوسی پرداخته و موضوع جاسوسی به عنوان یکی از موضوعات حقوق بین الملل مطرح است.

حقوق بین الملل و جاسوسی ، عوامل ذاتی کار دولت ها هستند و از ابتدای شکل گیری دولت ها وجود داشته اند. تنظیم حقوق جاسوسی ، دارای اثرات مهمی برای آینده روابط بین الملل است چرا که نظام حقوقی متوازن برای جاسوسی می تواند امنیت ملی را تضمین نموده و در عین حال، نظارت متقابل را تسهیل نماید.

هر چند عده ای سعی در پنهان کردن مفهوم جاسوس در لوای مفهوم اصل "اطلاع رسانی آزاد" بر اساس ماده 29 اعلامیه جهانی حقوق بشر را که می گوید:" هر کس حق آزادی عقیده و بیان دارد؛ این حق شامل داشتن آزادی عقاید و نیز جستجو ، دریافت و پخش اطلاعات و افکار از هر رسانه ای و بدون ملاحظه مرزهاست" دارند اما بند 2 همین ماده (29) اجازه محدودیت ملی و حاکمیت سرزمینی را برای حقوق بشر و آزادی های مذکور صادر می کند. بند 2 چنین می گوید:" هر کس در اعمال حقوق و آزادی ها فقط تابع محدودیت هایی است که به وسیله قانون داخلی مشخص شده و هدف از آن، احترام به حقوق و ازادی های دیگران و رعایت اصول اخلاقی ، نظم عمومی و رفاه همگانی در یک جامعه دموکراتیک است."